Historia Hufca Lubliniec

Harcerstwo to nie jest coś, co się umie, ale to jest coś czym się jest.

enfrdeitptrues

Świadkowie Historii

Jubileusze OH

facebook_page_plugin

Historia Hufca Lubliniec

Stanisław Cwołek

Stanisław Cwołek urodził się 15 kwietnia 1913r. w Zaborzu, dzielnicy Zabrza. Jego ojciec - Emanuel Cwołek był górnikiem i pracował w Kopalni "Królowa Luiza.

krolowaluizazach2034
Kopalnia "Królowa Luiza Zachód" w 1937r.

W wieku 12 lat, w 1925r.  rozpoczął naukę w  Gimnazjum w Lublińcu i tam 1 grudnia 1926r. wstąpił do I Męskiej Drużyny Harcerskiej im. Tadeusza Kościuszki w Lublińcu.

12zdjecia1rft
Męska Drużyna Harcerska im. Tadeusza Kościuszki w 1930r.
druh Stanisław Cwołek - stoi drugi od prawej

W drużynie sprawował między innymi, funkcję zastępowego (w 1927r).

cwolek1934523

Uczestniczył w Zlocie Hufca w 1929r. zorganizowanym w okazji przygotowań Zlotu Narodowego w Poznaniu.

12zlot19291
Zlot Hufca Lubliniec w 1929r.
druh Stanisław Cwołek stoi pierwszy od prawej

Naukę gimnazjalną przerwał w 1931r. ze względu na stan zdrowia. Powrócił do Zaborza i włączył się do pracy tu­tejszej Drużyny Harcerskiej im. Tadeusza Kościuszki, której drużynowym był jego starszy brat Izydor Cwołek. W drużynie z Zaborza pełnił funkcję zastępowego i w lecie 1931r. wraz z 5 harcerzami ze swojego zastępu uczestniczył w obozie urządzanym przez 18 ZDH z Częstochowy-Rakowa.

W lipcu 1932r. wraz z 5 harcerzami z drużyny brał udział w obozie, organizowanym przez drużynę harcerską z Szamotuł w Landwerowie w województwie wieluńskim, a po obozie odbywał wędrówkę rowerową po Polsce. W tym też czasie inicjował działalność gromady żeńskiej zu­chów w Zabrzu. W dniach 27 i 28 sierpnia 1932r. uczestniczył w I Zlocie Harcerstwa Polskiego w Niemczech. Zlot ten odbył się w Jedlinie pod Ziemięcicami w powiecie gliwickim. „Stanik" pełnił tam funkcję oboźnego i wraz z zastępcą prezesa ZHP w Niemczech Leonem Nawrockim i ko­mendantem Zlotu Teofilem Wilczkiem, hufcowym Bytomia, podpisywał zaproszenia na Zlot.

zlotIwniemczech2017856
Zlot Harcerstwa Polskiego w Niemczech w 1932r

Na X walnym zebraniu ZHP w Niemczech 26 lutego 1933 r. w Bytomiu zo­stał wybrany członkiem (ławnikiem) Zarządu tegoż Związku. W 1933 roku objął po Izydorze Cwołku kierownictwo drużyny im. Tadeusza Kościuszki w Zaborzu i pełnił je aż do roku 1936.

W lipcu 1933r. wraz z 5 członkami drużyny uczestniczył w obozie dru­żyny harcerzy z Częstochowy, zorganizowanym w Jaremczu, a od 30.07 do 11.08.1933r. w IV JamboreeZlocie Skautów Gödöllö pod Budapesztem.

­12wegry5
Harcerze na IV Jamboree w Gödöllö w 1933r.

28 kwietnia 1935r. zorganizował w Haushaltungsschule w Zaborzu wizytację Hufca Zabrsko-Gliwickiego przez przewodniczącego ZHP w Niemczech, mec. Kwoczka z Opola, naczelnika Józefa Kachla i inspektora Józefa Kwietniewskiego byłego naczelnika do 1934 roku. W dniach 27.06.—10.07.1935r. uczestniczył w obozie letnim ZHP w Niemczech zorganizowanym w Siołkowicach.

W 1935r. w dniach 11—25 lipca na Zlocie Harcerstwa Polskiego w Spa­le pełnił funkcję oboźnego podobozu ZHP w Niemczech.

moscickispala2016Jubileuszowy Zlot Harcerstwa Polskiego w Spale w 1935r.
Prezydent Rzeczypospolitej - Ignacy Mościcki

W 1935r. rozwi­jał intensywnie działalność harcerską w Zaborzu, przyciągając do ZHP młodzież. Niepokoiło to miejscowe władze, o czym świadczą składane w tej sprawie meldunki. W dniach 14—31 lipca 1936r. odbył kurs instruktor­ski dla działaczy harcerskich spoza kraju, jaki został zorganizowany przez dział kształcenia starszyzny Wydziału Zagranicznego Głównej Kwatery Harcerzy. Kurs ten odbywał się w Brennej w powiecie cieszyńskim, a je­go komendantem był hm Leon Marszałek, członek GKH, kierownik kształ­cenia starszyzny w Wydziale Zagranicznym GK i ostatni komendant Sza­rych Szeregów.

Prawdopodobnie jesienią 1936 roku Stanisław Cwołek objął komendę Hufca Zabrsko-Gliwickiego. Został mianowany podharcmistrzem i włączył się intensywnie w działalność szkoleniową młodzieży harcerskiej. Organi­zował w hufcu kurs dla zastępowych. W dniach 314 października 1936r. brał udział w pierwszej odprawie starszyzny harcerstwa w Niemczech, ja­ka odbyła się w Bytomiu. 19 kwietnia 1937r. uczestniczył w walnym ze­braniu ZHP w Niemczech, na którym omawiano działalność ZHP w Nie­mczech za okres od 14.04.1935 do 17.04.1937r., natomiast 30.01.1938 r. bie­rze udział w odprawie hufcowych w Berlinie, gdzie omówione zostały wy­tyczne pracy dla poszczególnych hufców, oraz sprawa zorganizowania ob­chodów z okazji 25-lecia istnienia ZHP w Niemczech.

cwołek2017rtg
Druh Stanisław Cwołek

2 maja 1938r. prowadził delegację Hufca Zabrsko-Gliwickiego na zje­ździe harcerzy z okazji Jubileuszu 25-lecia Harcerstwa w Niemczech. Uro­czystości obejmowały przemarsz harcerzy przez miasto na nabożeństwo do kościoła. Po nabożeństwie odbyła się uroczysta akademia i zwiedzanie wystawy, obrazującej pracę śląskich harcerek i harcerzy. W dniach 29 i 30.10.1938 r. brał udział na czele delegacji hufca w głównych uroczysto­ściach jubileuszowych 25-lecia harcerstwa w Niemczech, jakie odbyły się w Berlinie. W uroczystościach tych brali też udział Naczelny Kierownik Centrali Związku Polaków w Niemczech dr Jan Kaczmarek, delegaci wszy­stkich dzielnic Związku, a także delegacje ZHP z kraju, na której czele stał hm Antoni Olbromski, były długoletni naczelnik harcerzy, a także je­den z organizatorów Harcerstwa na Śląsku w okresie plebiscytu w ramach Komitetu Plebiscytowego w latach 1920—21. Na wystawie zorganizowa­nej w Domu Polskim w Berlinie z okazji jubileuszu 25-lecia zorganizował stoisko hufca, pokazujące jego osiągnięcia w minionym okresie.

Oprócz normalnych prac, związanych z prowadzeniem hufca, zwracał uwagę na współpracę z harcerstwem w kraju, a szczególnie z drużynami z Rudy Śląskiej, z którymi utrzymywali ożywione kontakty. Drużyny hu­fca katowickiego często odwiedzały Zabrze z okazji różnych uroczystości, a drużyny zabrzańskie wędrowały po Polsce m.in. w lutym 1939r. Korzy­stał również ze współpracy instruktorów śląskich w kształceniu zastępo­wych i drużynowych, przy czym w akcji tej współdziałał z hm Józefem Pukowcem.

12pukowiecsrodek1935
Druh Józef Pukowiec w środku,
podczas "Dni Starszych Harcerskich" w Rybniku

Kursy i zbiórki odbywały się również w pogranicznych la­sach Knurowa i Szczygłowic. 4 lutego 1939r. brał udział w ostatniej od­prawie hufcowych ZHP w Niemczech, która odbyła się w Berlinie. 2 kwietnia 1939r. uczestniczył w Walnym Zebraniu Związku Harcerstwa Pol­skiego w Niemczech, jaki odbył się w Bytomiu i został na nim wybrany po raz trzeci na członka Zarządu ZHP w Niemczech.

W ramach planowanej akcji letniej w 1939r. był przewidziany na kie­rownika obozu harcerzy. Współdziałał w zorganizowaniu, w lipcu 1939r., wspólnie z phm Franciszkiem Kachlem, hufcowym z Bytomia, wędrówek pieszo-rowerowych harcerzy z Bytomia i Zabrza. Przemierzali oni trasę około 750 km z Bytomia przez Koźle — Prudnik — Kłodzko, Góry Orle — Karkonosze, Góry Sowie, Wałbrzych, do Opola. Wędrówka trwała do połowy lipca.

2 grudnia 1939r. został aresztowany przez gestapo i wywieziony do obozu koncentracyjnego w Buchenwaldzie, gdzie brał udział w obozowym ruchu oporu i pomocy dla współwię­źniów. W obozie przebywał do czerwca 1942r.

buchenwaldjezn2017try
Więźniowie obozu K.L Buchenwald

Po powrocie z Buchenwaldu, zawarł związek małżeński z działaczką harcerską Wandą Klarą z d. Widera. Niedługo cieszył się wolnością. Dwa tygodnie po zwolnieniu z obozu został wysłany przymusowo do armii niemieckiej stacjonującej we Francji. We wrześniu 1942r. przeniesiony do karnej kampani na front wschodni. W 1943 r. przyjechał na urlop do Zabrza. Podczas pobytu w Zabrzu, wziął udział tajnym spotkaniu harcerzy zabrzańskich w lesie Guido. Prawdopodobnie jeden z uczestników zebrania był konfidentem ge­stapo i doniósł o spotkaniu. Po powrocie na front wschodni, podczas działań wojennych został ranny w obie nogi. 21 sierpnia 1943r. zmarł w szpitalu w Równem (obecnie Ukraina) w podejrzanych okolicznościach. Tam również został pochowany.

Biogram opracował:
Archiwum Hufca Lubliniec
Jerzy Klistała: Martyrologium harcerek i harcerzy chorągwii śląskich w latach 1939-1945, Katowice 2015
hm Edward Koziarski - Komendant Hufca Harcerzy w Zabrzu od 1945 na podstawie:
Kronika Hufca Zabrsko-Gliwickiego ZHP (1929—1935)
Henryk Kapiszewski Związek Harcerstwa Polskiego w Niemczech Wyd. PAX Warszawa 1969 r.
Związek Harcerstwa Polskiego w Niemczech wybór tekstów źródłowych 1933—1939 r. Wyd. Instytut Śląski w Opolu 1983 r.
Relacje: Izydora Cwołka brata Stanisława; Klary Woszek I voto Cwołek, wdowy po Stanisławie; Franciszka Kachla „Gromotki" b. Hufcowego w Bytomiu; Pauliny Kachlowej, wdowy po Józefie Kachlu ostatnim Naczelniku ZHP w Niemczech.
Wyciąg z Akt Gestapo w Opolu 1937 r.

Zdjęcia:
Archiwum Hufca Lubliniec
Śląska Biblioteka Cyfrowa
Materiały do historii ZHP w Niemczech
www.zabrze.aplus.pl